Het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden heeft op 23 november 2021 uitspraak gedaan over de vraag of de executeur op grond van het door hem te voeren beheer bevoegd was pachtovereenkomsten af te sluiten.
De vrouw en de man waren bij leven met elkaar gehuwd in gemeenschap van goederen.
De vrouw is op 2 februari 2001 overleden en de man op 11 december 2017.
De ontbonden huwelijksgemeenschap van de vrouw en de man is niet verdeeld.
De nalatenschappen van de vrouw en de man zijn ook nog onverdeeld.
Na het overlijden van de vrouw heeft de man in november 2008 enkele percelen grond regulier verpacht aan een pachter.
De erven van de vrouw vinden dat de man onbevoegd de gronden aan de pachter heeft verpacht en willen in deze procedure dat vast komt te staan dat er geen pachtovereenkomst (meer) (jegens hen) is.
Daarnaast vorderen zij schadevergoeding tot een bedrag van € 10.000.
De pachter beroept zich op bevoegde verpachting, goede trouw en op derdenbescherming.
Het hof heeft de erven van de vrouw verzocht de erven van de man op te roepen in dit geding.
Dat is gebeurd.
Het hof oordeelt in dit arrest dat de man bevoegd was de gronden te verpachten.
De pachtovereenkomst is ook geldig.
Hierna legt het hof zijn oordeel uit.
Eerst vermeldt het hof nog wat er in de procedure in hoger beroep is gebeurd.
De man en de vrouw waren in gemeenschap van goederen getrouwd en dreven een akkerbouwbedrijf.
Zij hadden geen kinderen.
Tijdens het huwelijk hebben zij percelen land verworven.
De vrouw is op 2 februari 2001 overleden.
Zij heeft in haar testament de erven van de vrouw tot haar enige erfgenamen benoemd en aan de man legaten gemaakt van percelen landbouwgrond, van roerende zaken en van het vruchtgebruik van haar nalatenschap.
Zij heeft de man benoemd tot executeur en hem alle bevoegdheden gegeven die aan een executeur kunnen worden verleend, in het bijzonder het recht haar nalatenschap in bezit te nemen totdat die geheel is afgewikkeld.
De legaten van de percelen landbouwgrond en het vruchtgebruik zijn nimmer afgegeven.
Na het overlijden van de vrouw in 2001 heeft de man het akkerbouwbedrijf zelfstandig voortgezet.
Hij heeft daarbij ook de percelen bewerkt.
Omdat hij het werk niet meer aankon – hij was toen 88 jaar oud – heeft de man in 2008 zes percelen, samen groot 5.36.12 ha, regulier verpacht aan een maatschap (de maatschap van pachter en de vrouw van pachter) tegen een pachtsom van € 1.072 voor het geheel.
Twee nichten van de man, de erven van de man, zijn de enige erfgenamen.
Tot zijn nalatenschap behoort in elk geval de helft van de nog onverdeelde door het overlijden van de vrouw ontbonden huwelijksgemeenschap.
De ontbonden huwelijksgemeenschap is nog niet verdeeld; ook de nalatenschappen van de vrouw en de man zijn nog niet verdeeld.
Het hof heeft in het tussenarrest van 4 mei 2021 geoordeeld dat sprake is van een processueel ondeelbare rechtsverhouding tussen de erven van de vrouw en de erven van de man.
Het hof heeft de erven van de vrouw daarom in de gelegenheid gesteld de erven van de man in dit geding op te roepen op de voet van artikel 118 Rv.
Hoewel deugdelijk opgeroepen, zijn de erven van de man niet verschenen.
Tegen hen is verstek verleend, wat betekent dat dit arrest ook tussen hen en pachter wordt gewezen en wel op tegenspraak.
Erfrecht. Executele. Bevoegdheden van de executeur. Beheer door de executeur. Normale exploitatie van een goed. Was de executeur bevoegd pachtovereenkomsten af te sluiten?
De rechter oordeelt als volgt.
De percelen behoorden ten tijde van het aangaan van de pachtovereenkomsten in 2008 en 2013 tot de ontbonden huwelijksgemeenschap waarin de nalatenschap van de vrouw zat.
De man was executeur met bezit in de nalatenschap van de vrouw.
Vanaf de inwerkingtreding van het nieuwe erfrecht op 1 januari 2003 is afdeling 6 van titel 5 van Boek 4 BW van toepassing.
Dit is anders als bij de benoeming van de executeur regelingen zijn getroffen die van deze afdeling afwijken.
De vrouw heeft alleen voor het loon van de executeur zo’n afwijkende regeling getroffen.
De man had als executeur met bezit het beheer over de goederen van de nalatenschap van de vrouw, omdat hem het recht van bezit was toegekend.
De vrouw heeft dus niet anders beschikt (artikel 4:144 lid 1 BW).
Doordat hij deelgenoot was in de ontbonden huwelijksgemeenschap voor de onverdeelde helft en voor de andere onverdeelde helft als executeur optrad, was hij voor het geheel en met uitsluiting van anderen (de erven van de vrouw) bevoegd tot het beheer over de percelen.
Op grond van deze bevoegdheid mag hij het beheer naar eigen inzicht voeren en de keuzes maken die hem voor dat beheer geraden voorkomen.
Voor de bevoegdheden die hij aan het beheer kan ontlenen, kan aansluiting worden gezocht bij artikel 3:170 lid 2 BW.
Volgens deze bepaling zijn onder beheer begrepen alle handelingen die voor de normale exploitatie van het goed dienstig kunnen zijn; dit omvat ook daden van beschikking die door een normale exploitatie van het goed worden gevorderd.
Het (tegen betaling) laten bewerken van de percelen door een collega-akkerbouwer als pachter kan als ‘voor de normale exploitatie van het goed dienstig’ worden gezien.
De man heeft de percelen dan ook bevoegd regulier verpacht, zoals de pachter ook heeft aangevoerd.
De stelling van de erven van de vrouw dat de pachter dit verweer heeft prijsgegeven volgt het hof niet.
Een verweer geldt niet als gedekt omdat het onverenigbaar is met de proceshouding in eerste aanleg.
Dat is uitsluitend zo als de proceshouding in eerste aanleg ondubbelzinnig meebrengt dat het verweer is prijsgegeven.
Dat is hier niet het geval.
De conclusie is dat de man als executeur bevoegd was de pachtovereenkomsten te sluiten.
Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.
Heeft u een vraag aan onze advocaat verdeling erfenis over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme, belt u dan gerust onze advocaat verdeling erfenis op 020-3980150.
Wilt u meer weten over de verdeling van een erfenis, bezoek dan onze website over de verdeling van een erfenis. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website van ons advocatenkantoor. Klik dan hier.